Κοτταρίδη και Ακαμάτη κατά Ρέμου για τον Αλέξανδρο. Θράσος απύθμενο και ευτελισμός

 Ο Μέγας Αλέξανδρος πίσω από τα κάγκελα της αλαζονείας

του Γιώργου Ροδάκογλου

Έντονες αντιδράσεις προκαλεί στους αρχαιολογικούς κύκλους η ενσωμάτωση του αγάλματος του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη σκηνική κατασκευή που στήθηκε στη Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης για την επετειακή συναυλία του Αντώνη Ρέμου.

Δύο καταξιωμένες αρχαιολόγοι, η Αγγελική Κοτταρίδη και η Μαρία Ακαμάτη-Λιλιμπάκη, οι οποίες έχουν υπηρετήσει την Αρχαιολογική Υπηρεσία και έχουν συνδέσει την επιστημονική τους διαδρομή με τη Μακεδονία και την Πέλλα, παρεμβαίνουν μέσω των προσωπικών του λογαριασμών με ιδιαίτερα αυστηρό ύφος. Και οι δύο θεωρούν ότι το άγαλμα ενός ιστορικού προσώπου παγκόσμιας ακτινοβολίας μετατράπηκε σε μέρος ενός εμπορικού θεάματος και, ουσιαστικά, σε κομπάρσο της προσωπικής επετείου του τραγουδιστή.

Η Αγγελική Κοτταρίδη χρησιμοποιεί σκληρή γλώσσα και χαρακτηρίζει την επιλογή «θράσος απύθμενο». Περιγράφει το άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου ως «φυλακισμένο πίσω από τα κάγκελα της αλαζονείας» και αιχμάλωτο στο σκηνικό του σόου ενός τραγουδιστή, ο οποίος γιορτάζει τα 30 χρόνια της επαγγελματικής του διαδρομής.

Η αρχαιολόγος δεν περιορίζει τις ευθύνες μόνο στον Αντώνη Ρέμο και στην παραγωγή. Στρέφει τα βέλη της και προς τον Δήμο Θεσσαλονίκης, ο οποίος έδωσε την άδεια για τη συναυλία, αλλά εμφανίστηκε στη συνέχεια να μην έχει σαφή εικόνα για τη μορφή και την έκταση της σκηνικής κατασκευής. Με την αιχμηρή φράση «δεν είδε, δεν άκουσε, δεν ξέρει», σχολιάζει τη στάση της δημοτικής αρχής και θέτει ευθέως θέμα πολιτικής και θεσμικής ευθύνης.

Ιδιαίτερα επικριτική είναι απέναντι και στη δήλωση του Αντώνη Ρέμου ότι, ως Μακεδόνας, επιθυμεί να αναδείξει τον Μέγα Αλέξανδρο. Η ίδια αντιστρέφει αυτόν τον ισχυρισμό και επισημαίνει ότι ο μεγάλος στρατηλάτης δεν έχει ανάγκη την προβολή ενός σύγχρονου τραγουδιστή. Αντίθετα, αφήνει να εννοηθεί ότι η συναυλία είναι εκείνη που επιχειρεί να αντλήσει κύρος και συμβολικό βάρος από την παρουσία του αγάλματος.

Η Αγγελική Κοτταρίδη προχωρά ακόμη περισσότερο, κάνοντας μια σκληρή σύγκριση ανάμεσα στην προσωρινότητα της καλλιτεχνικής δημοσιότητας και στη διάρκεια της ιστορικής μνήμης. «Κανείς δεν του είπε ότι σε λίγα χρόνια αυτός θα έχει εντελώς ξεχαστεί», γράφει, υπενθυμίζοντας αμέσως μετά τον θρύλο της Γοργόνας, σύμφωνα με τον οποίο «ο Αλέξανδρος ζει και βασιλεύει».

Στην παρέμβασή της συνδέει ακόμη τον Μέγα Αλέξανδρο με τον τόπο όπου διδάχθηκε από τον Αριστοτέλη και με το έργο των αρχαιολόγων, οι οποίοι ανασύρουν, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, την ομορφιά «πόντο-πόντο από τη λήθη». Με αυτόν τον τρόπο αντιπαραθέτει τη μακρόχρονη και επίπονη υπηρεσία προς τη μνήμη και τα μνημεία με την πρόσκαιρη λάμψη μιας μουσικής φιέστας.

Το κείμενό της καταλήγει με μια πολιτική και κοινωνική αιχμή. Εκφράζει την ευχή να μην προσέλθει κανείς στη συναυλία, ώστε οι πολίτες να δείξουν έμπρακτα ότι αντιλαμβάνονται το βάρος της μακεδονικής και ελληνικής τους ταυτότητας. Δηλώνει, ωστόσο, απαισιόδοξη, καθώς η πολυετής εμπειρία της στον αγώνα για την προστασία της μνήμης και των μνημείων δεν της επιτρέπει, όπως σημειώνει, να προσδοκά μια τέτοια αντίδραση.

Εξίσου σαφής είναι η τοποθέτηση της Μαρίας Ακαμάτη-Λιλιμπάκη. Η γνωστή αρχαιολόγος συμπυκνώνει τη διαφωνία της σε μία ισχυρή φράση: «Ο Αλέξανδρος δεν μπαίνει σε φράχτες». Τον χαρακτηρίζει «ελεύθερο», τότε και τώρα, και σύμβολο ολόκληρου του κόσμου, το οποίο δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο για να γιορτάσει ένας τραγουδιστής ή οποιοσδήποτε άλλος προβεβλημένος πολίτης την επέτειο της επαγγελματικής του δραστηριότητας.

Για τη Μαρία Ακαμάτη-Λιλιμπάκη, το βασικό ζήτημα δεν είναι η αισθητική αξία του συγκεκριμένου αγάλματος ούτε το γεγονός ότι δεν αποτελεί πρωτότυπο έργο της αρχαιότητας. Είναι η συμβολική του σημασία. Τα σύμβολα, επισημαίνει, δεν επιτρέπεται να ευτελίζονται στο όνομα μιας αμφισβητούμενης «ανάδειξης» ή μιας δωρεάν λαϊκής διασκέδασης.

Η δική της παρέμβαση περιέχει και μια βαθιά απογοήτευση για τη στάση της σύγχρονης κοινωνίας. «Φαίνεται ότι δεν ταιριάζουμε εμείς που δεν συμφωνούμε στον κόσμο τούτο», γράφει, εκφράζοντας την αίσθηση ότι ο σεβασμός στη μνήμη και στα ιστορικά σύμβολα αντιμετωπίζεται πλέον ως κάτι παρωχημένο. Παράλληλα, δηλώνει κατηγορηματικά ότι αυτή η εικόνα δεν αξίζει στη Θεσσαλονίκη.

Οι δύο αρχαιολόγοι χρησιμοποιούν διαφορετικές εκφράσεις, αλλά συναντώνται στην ίδια ουσιαστική θέση. Ο Μέγας Αλέξανδρος δεν είναι σκηνικό, διακοσμητικό στοιχείο ή επικοινωνιακό εργαλείο. Δεν μπορεί να εγκλωβίζεται μέσα σε μια εξέδρα για να προσδώσει ιστορικό βάρος και εντυπωσιασμό σε μια συναυλία.

Η Αγγελική Κοτταρίδη εστιάζει περισσότερο στην αλαζονεία της επιλογής, στην προσωπική ευθύνη του Αντώνη Ρέμου και στην προβληματική διαχείριση του Δήμου Θεσσαλονίκης να προστατεύσει εγκαίρως ένα τοπόσημο της πόλης. Η Μαρία Ακαμάτη-Λιλιμπάκη αναδεικνύει κυρίως την ελευθερία και την οικουμενικότητα του συμβόλου, απορρίπτοντας την εργαλειοποίησή του προς όφελος οποιουδήποτε δημόσιου προσώπου.

Κοινό συμπέρασμα και των δύο παρεμβάσεων είναι ότι ο Αντώνης Ρέμος όφειλε να αρνηθεί αυτή τη σκηνική διαμόρφωση. Ακόμη και αν δεν ήταν ο ίδιος που τη σχεδίασε, είναι το πρόσωπο της συναυλίας και εκείνος που θα εμφανιστεί δίπλα στο άγαλμα. Είχε, επομένως, την ηθική υποχρέωση να απαιτήσει να παραμείνει το μνημείο ελεύθερο και διακριτό. Και στην προκειμένη περίπτωση, σύμφωνα με τις δύο αρχαιολόγους, η Ιστορία δεν τιμήθηκε. Χρησιμοποιήθηκε.

Αγγελική Κοτταριδη

«Θράσος απύθμενο. Το άγαλμα του Μεγαλέξανδρου, τοπόσημο της πόλης που θέλει να είναι πρωτεύουσα της Μακεδονίας, φυλακίστηκε πίσω από τα κάγκελα της αλαζονείας, αιχμάλωτο στο σκηνικό του show ενός τραγουδιστή του συρμού που γιορτάζει τα τριαντάχρονα της επικερδούς "δραστηριότητάς" του... Ο Δήμος έδωσε άδεια, αλλά... δεν είδε, δεν άκουσε, δεν ξέρει.... Πολλοί πολίτες, δικαίως, διαμαρτύρονται... Ο εμπορικός τραγουδιστής δήλωσε ότι είναι "Μακεδόνας" και θέλει, λέει, να αναδείξει τον Μεγαλέξανδρο!!! (όσα είπε περί Δημοκρατίας καλύτερα να μην τα σχολιάσω). Κανείς δεν του είπε ότι σε λίγα χρόνια αυτός θα έχει εντελώς ξεχαστεί... Η Γοργόνα δεν φάνηκε να θυμίσει ότι ο Αλέξανδρος "ζει και βασιλεύει"... Ο ίδιος ο Αλέξανδρος ούτε ρωτήθηκε ούτε απάντησε ή μήπως η απάντηση του είναι η ομορφιά που τα νυστέρια μας ξεθάβουν πόντο-πόντο από την λήθη στον τόπο όπου ο Αριστοτέλης τον δίδαξε "τα Φυσικά" και "τα μετά τα φυσικά";

Αν το Σάββατο κανείς δεν πάει στην φιέστα της αλαζονείας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο πληθυσμός που κατοικεί εδώ είναι άξιος του τίτλου Μακεδόνες και Έλληνες, όμως... Πολλά χρόνια τώρα στον αγώνα για την μνήμη και τα μνημεία έμαθα, δυστυχώς, να μην είμαι τόσο αισιόδοξη!....”

Μαρία Ακαμάτη Λιλιμπάκη

«Ο Aλέξανδρος δεν μπαίνει σε φράχτες, είναι "ελεύθερος", τότε και τώρα, όλου το κόσμου σύμβολο, όχι "εργαλείο", για να γιορτάσει τα γενέθλια της δουλειάς του ένας αοιδός ή οποιοσδήποτε άλλος "σημαίνων" πολίτης. Είναι τόσο απίστευτο αυτό που συμβαίνει, φαίνεται ότι δεν ταιριάζουμε εμείς που δε συμφωνούμε στον κόσμο τούτο....Δεν αξίζει αυτό στη Θεσσαλονίκη.....τα σύμβολα, ακόμα και αν δεν είναι πρωτότυπα έργα της αρχαιότητας ή δε μας αρέσουν αισθητικά, δεν ευτελίζονται στο όνομα μιας αμφισβητούμενης ανάδειξης και μιας δωρεάν ευωχίας του λαού... σημεία παρωχημένων "κακών" εποχών.”